Lato to dla wielu z nas czas relaksu, wakacji, lodów i kąpieli słonecznych. Ale kiedy temperatura przekracza 30 stopni, a powietrze robi się duszne, upał przestaje być przyjemnością, a staje się zagrożeniem. Skrajnie wysokie temperatury wpływają nie tylko na nasze samopoczucie, ale także na zdrowie, a w niektórych przypadkach mogą prowadzić do poważnych powikłań. Zwłaszcza osoby z chorobami przewlekłymi, dzieci, kobiety w ciąży i seniorzy powinni zachować szczególną ostrożność.
Poznaj 5 chorób, które podczas upału mogą być wyjątkowo niebezpieczne. Wyjaśniamy też, kto powinien najbardziej na siebie uważać i jak przetrwać falę gorąca w dobrej formie.
Dlaczego upał jest groźny?
Kiedy temperatura otoczenia przekracza zdolności organizmu do naturalnego chłodzenia, może dojść do zaburzenia jego funkcjonowania. Wysoka temperatura powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych, przyspieszenie tętna, utratę płynów i elektrolitów. Ciało zaczyna się przegrzewać, a to wpływa na serce, mózg, nerki i inne narządy. U osób zdrowych zwykle kończy się to zmęczeniem, sennością czy bólami głowy. Ale przy pewnych chorobach i wrażliwościach konsekwencje mogą być znacznie poważniejsze.
1. Nadciśnienie i choroby serca
Dla osób z chorobami sercowo-naczyniowymi upał to szczególne wyzwanie. Gdy jest gorąco, naczynia krwionośne się rozszerzają, a organizm intensywniej pracuje, by utrzymać odpowiednie ciśnienie i temperaturę ciała. To może prowadzić do spadków ciśnienia, zawrotów głowy, osłabienia, a nawet omdleń. U osób z niewydolnością serca lub arytmią, każdy taki epizod może być groźny.
Dodatkowo, pocenie się prowadzi do utraty sodu i potasu, a ich niedobór może zaburzać rytm serca. Co więcej, niektóre leki na serce, zwłaszcza diuretyki, zwiększają ryzyko odwodnienia.
Kto powinien uważać?
- Osoby z nadciśnieniem, arytmią i chorobą wieńcową
- Pacjenci po zawale lub z niewydolnością serca
- Osoby przyjmujące leki odwadniające
Jak się chronić?
- Pić dużo wody (nawet jeśli nie czujesz pragnienia)
- Ograniczyć aktywność fizyczną w najgorętszych godzinach
- Nie wychodzić z domu między 11:00 a 17:00
- Przebywać w chłodnych, zacienionych miejscach
2. Cukrzyca
Upał może poważnie zakłócić równowagę glukozy we krwi. Osoby z cukrzycą są szczególnie narażone na odwodnienie, co z kolei może prowadzić do wzrostu poziomu cukru. Dodatkowo, insulina i inne leki przeciwcukrzycowe mogą działać inaczej w wysokich temperaturach, na przykład szybciej się rozkładają lub powodują gwałtowne spadki poziomu glukozy.
Co gorsza, osoby z zaawansowaną cukrzycą często mają zaburzone czucie, przez co mogą nie zauważyć, że dochodzi do przegrzania lub odwodnienia. Upał może więc prowadzić do groźnych powikłań metabolicznych.
Kto powinien uważać?
- Osoby z cukrzycą typu 1 i 2
- Chorzy na cukrzycę z powikłaniami (np. nefropatia, neuropatia)
- Diabetycy przyjmujący insulinę
Jak się chronić?
- Regularnie monitorować poziom cukru
- Pić wodę małymi porcjami przez cały dzień
- Przechowywać insulinę zgodnie z instrukcją – z dala od słońca i ciepła
- Unikać długiego przebywania na słońcu
3. Przewlekła choroba nerek
W czasie upału nerki pracują ciężej, muszą regulować gospodarkę wodno-elektrolitową, usuwać toksyny i radzić sobie z dużą utratą płynów. U osób z przewlekłą chorobą nerek (PChN) każde odwodnienie to dodatkowe obciążenie. Może dojść do pogorszenia filtracji, podwyższenia kreatyniny i przyspieszenia postępu choroby.
Dodatkowo, wiele osób z PChN musi ograniczać spożycie płynów, co w czasie upałów bywa szczególnie trudne. Z jednej strony potrzebują nawodnienia, z drugiej zbyt duża ilość wody też może im zaszkodzić.
Kto powinien uważać?
- Osoby z PChN, dializowane lub z przeszczepioną nerką
- Pacjenci z kamicą nerkową
- Osoby przyjmujące leki moczopędne
Jak się chronić?
- Pić płyny zgodnie z zaleceniami lekarza
- Unikać długotrwałego wysiłku fizycznego
- Monitorować ciśnienie i masę ciała
- Odpoczywać w chłodnych miejscach
4. Choroby układu oddechowego (POChP, astma)
Upał, zwłaszcza w połączeniu z wysokim poziomem zanieczyszczeń i niską wilgotnością powietrza, to trudny czas dla osób z astmą i przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP). Gorące powietrze może podrażniać drogi oddechowe, wywoływać kaszel, duszności, a nawet skurcze oskrzeli.
Dodatkowo, w upalne dni częściej występują smog i zanieczyszczenia ozonowe, które zaostrzają objawy u osób z chorobami płuc. Może też dojść do nagłego zaostrzenia choroby i konieczności hospitalizacji.
Kto powinien uważać?
- Osoby z astmą, POChP, rozedmą płuc
- Pacjenci po infekcjach płuc
- Osoby starsze z problemami oddechowymi
Jak się chronić?
- Unikać przebywania na zewnątrz w godzinach szczytu ozonowego
- Utrzymywać leki w chłodnym miejscu
- Stosować inhalatory zgodnie z zaleceniami
- Używać oczyszczaczy powietrza w domu
5. Choroby neurologiczne (np. SM, padaczka)
Wysoka temperatura może nasilać objawy wielu chorób neurologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane (SM), padaczka czy choroba Parkinsona. Upał osłabia przewodnictwo nerwowe, zwiększa zmęczenie i ryzyko odwodnienia, co może prowadzić do pogorszenia funkcjonowania.
U osób z padaczką upał może działać jak czynnik wyzwalający napad, szczególnie jeśli towarzyszy mu brak snu i odwodnienie. U chorych z SM gorąco może nasilać problemy z równowagą, widzeniem czy sprawnością ruchową.
Kto powinien uważać?
- Osoby ze stwardnieniem rozsianym
- Pacjenci z padaczką
- Chorzy na Parkinsona lub inne schorzenia układu nerwowego
Jak się chronić?
- Ograniczyć przebywanie na słońcu
- Dbać o chłodne, dobrze wentylowane otoczenie
- Odpoczywać częściej niż zwykle
- Unikać przegrzania i stresu
Kto jeszcze powinien szczególnie uważać na upał?
Poza osobami z chorobami przewlekłymi, podczas fali gorąca w grupie ryzyka znajdują się:
- Seniorzy – ich organizm trudniej się schładza i wolniej reaguje na zmiany temperatury
- Małe dzieci i niemowlęta – mają niedojrzały system termoregulacji
- Kobiety w ciąży – ich układ krążenia pracuje intensywniej
- Osoby z nadwagą – u nich organizm trudniej oddaje ciepło
- Ludzie pracujący fizycznie na zewnątrz – szczególnie narażeni na przegrzanie
Jak chronić się przed upałem?
Aby przetrwać upał bez uszczerbku na zdrowiu, warto pamiętać o kilku podstawowych zasadach:
- Pij wodę regularnie – najlepiej małymi łykami, przez cały dzień
- Noś lekkie, jasne ubrania z naturalnych materiałów
- Zasłaniaj okna i wietrz mieszkanie rano lub wieczorem
- Unikaj wychodzenia na słońce w godzinach szczytu
- Unikaj alkoholu i mocnej kawy – odwadniają
- Schładzaj ciało – np. letnim prysznicem, mokrym ręcznikiem na karku
- Korzystaj z klimatyzacji lub wentylatora, jeśli masz taką możliwość
Podsumowanie
Upał potrafi być zdradliwy, nie zawsze od razu czujemy, że dzieje się coś złego. Ale przy wielu chorobach przewlekłych wysoka temperatura może prowadzić do poważnych powikłań, a nawet zagrażać życiu. Dlatego tak ważne jest, by znać swoje ryzyko, obserwować reakcje organizmu i chronić się, zanim zrobi się naprawdę niebezpiecznie. W czasie upałów lepiej zwolnić tempo, zadbać o nawodnienie i słuchać swojego ciała, bo zdrowie mamy tylko jedno.
